Utopia anarchokapitalizmu

W czasie rozmów o myśli politycznej z różnymi osobami, spotykam się, przedstawiając idee anarchokapitalizmu, ze stwierdzeniem, że są to wzniosłe hasła, jednak nierealne do wprowadzenia w życie. Niezależnie od faktu, jak w jednym z poprzednich wpisów, iż podaję przykład realizacji części idei koncepcji w społeczeństwie średniowiecznej Islandii. to przeciwnicy anarchokapitalizmu sprowadzają tą myśl wolnościową do jednego słowa: utopia. Dobrze, zajmijmy się zatem tą tajemniczą utopią.

Etymologiem nie jestem, jednak słowo „utopia” kojarzy mi się z dziełem Tomasza Morusa o właśnie takim tytule, wydanym na początku XVI wieku. Opisuje on w swojej pracy wizję przyszłego idealnego społeczeństwa, w którym negatywne zjawiska zostały wyeliminowane (tj. głód, zaraza), istnieje idealny podział pomiędzy pracą oraz odpoczynkiem, a społeczeństwem zarządzają zasady sprawiedliwości i umiaru. Jednak sam Morus nie wierzył do końca w możliwość realizacji utopii, dlatego słowo to zostało przyporządkowane wyidealizowanym obrazom społeczności. W  historii znalazło się wiele prądów umysłowych, a więc i tym samym zwolenników, którzy czy to dobrym słowem i czynem, czy to siłą, mieli zamiar wprowadzić ostateczny kształt idealnyego społeczeństwa. Czy anarchokapitalistów również możemy zaliczyć do kategorii utopistów?

W odpowiedzi na to pytanie warto sięgnąć do dodatkowej literatury – w czasie badań nad anarchokapitalizmem trafiłem na książkę napisaną przez Tomasza Żyro pt. „Boża plantacja. Historia utopii amerykańskiej”. Anarchokapitalizm najsilniej rozwinął się właśnie w USA, więc pozostańmy na kontynencie północnoamerykańskim.

Przeglądając spis treści, możemy znaleźć nazwisko człowieka, który definiował XIX-wieczny anarchoindywidualizm amerykański, będący nurtem, na który powołuje się w swojej definicji anarchokapitalizm. Wspominałem już o tej relacji w poprzednich wpisach. Wspominane nazwisko to Henry David Thoreau, przedstawiciel transcendentalizmu. Jednak uważam, że w kwestii utopii o wiele znaczniejszą rolę odegrał Josiah Warren.

Thoreau stworzył dzieło pt. „Obywatelskiego nieposłuszeństwo”, w którym nawoływał do dobrowolnego państwa, sprzeciwiając się przemocy z jego strony. Zalecał bierny opór, swoiste „wypisanie się” z systemu państwowego. Jednocześnie zastosował się do swoich słów – stworzył samotnię w pobliżu jeziora Walden, gdzie z dala od państwa wiódł swój żywot, opierając się jedynie na własnej pracy przez dwa lata, dwa miesiące i dwa dni. Pomysł na oddalenie się od państwa wziął się po areszcie jego osoby, gdy odmówił zapłaty podatku pogłównego. Wtedy Thoreau stał się zdecydowanym przeciwnikiem państwa, czyli… anarchistą.

Drugi z wymienionych anarchoindywidualistów, Josiah Warren, podjął wiele prób utworzenia miejscowości, które realizowałyby postulowane przez niego hasła m.in. kosztu jako granicy ceny.

Początkowo Warren był zafascynowany ideami Owena, jednak po dwóch latach opuścił stworzoną przez niego Nową Harmonię, twierdząc, że ignoruje ona indywidualny charakter każdej jednostki. Amerykanin stworzył ideę „sprawiedliwych wiosek”. Pierwsza inicjatywa została podjęta w 1847 r. i miejscowość przyjęła nazwę… „Utopia”. W szczytowym okresie żyło tam ok. 100 osób, a miasteczko funkcjonowało do lat `80 XIX wieku. Inną próbą była miejscowość „Modern times”, położona w pobliżu metropolii nowojorskiej. Zamieszkiwało ją nawet 200 osób.

W „sprawiedliwych wioskach” dominowały podobne zasady – sprzeciw wobec państwa i przemocy, swoboda w relacjach społecznych, natomiast ekonomia została oparta na tzw. banknotach pracy. Polegały ona na wymienialności danej czynności za inną czynność, na realizację której poświęca się określoną ilość czasu. Handlowano zatem czasem pracy, a nie bezpośrednimi produktami. Praca nie była jednak równa – osoby posługujące się banknotami pracy akceptowały fakt, że niektóre czynności wymagają większego nakładu pracy. W ten sposób np. Warren jako nauczyciel muzyki, traktujący swoje zajęcie raczej jako przyjemność wymieniał poświęcone dwie godziny na naukę innej osoby na sześć minut pracy uczącego się. W podobny sposób „płacono” również w sklepach – sprzedający nie wyceniał towaru, ale czas własnej pracy. W formie barteru otrzymywał zobowiązanie od drugiej osoby, że jest ona w stanie „zapłacić”, a więc poświęcić określoną ilość minut na daną pracę np. wykonanie krzesła. Towar, surowiec, materiał nie odgrywał w tym przypadku znaczenia.

Utopia zakłada niemożność wprowadzenia danych idei w życie realne ze względu na to, że są utopijne. Czy zatem po ich wdrożeniu, a nawet przetrwaniu haseł w formie rzeczywistej przez jakiś czas, możemy nadal mówić o utopii? Czy istnieje określony odcinek czasu, który definiuje „utopijność” utopii?

Osobiście zgodzę się, że anarchokapitaliści są utopistami. Podążając za słowami Murraya Rothbarda, zawartymi w „O nową wolność. Manifest libertariański” zwolennicy anarchokapitalizmu muszą wciąż podążać do wyidealizowanego celu, nie zatrzymując się na poszczególnych sukcesach, aby nie popełnić błędu liberałów, którzy zadowolili się swoimi osiągnięciami, a następnie pozwolili zepchnąć ze scen politycznych innym ugrupowaniom. Jednocześnie anarchokapitalista nie zakłada, że wolny rynek i brak państwa rozwiąże wszystkie problemy, gdyż nadal będzie istnieć przestępczość, bieda czy głód. Stoi jedynie na stanowisku, że wolny rynek w naturalny sposób ograniczy te negatywne zjawiska do minimum. Anarchokapitalizm, akcentując indywidualizm, wolność i własność, nie dopuszcza utopii kolektywnych opartych na przemocy i akceptuje, że każda z jednostek będzie miała prawo podjąć własną decyzję. nawet zbudować własne państwo, o ile ono nie wpłynie na innych członków społeczeństwa. Zatem, utopia czy też nie?

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s